ABD'de Tarife Kararı İçin Kritik Gün Geldi

Trump'ın devreye koyduğu tarifelerin iptali ile ilgili olan yüksek mahkeme davası cuma günü görülecek. Bahsekonu dava, alt mahkemenin iptal kararı vermesi ardından Trump cephesinin itirazı üzerine tekrardan açılmıştı. Bluex araştırma ekibi olarak bugün, cuma kararı açıklanma ihtimali olan "tarife davası" konusunu incelikleriyle ele aldık.

Tarife Davası Nedir?

Tarife davası, Donald Trump’ın uyguladığı geniş kapsamlı gümrük vergilerinin yasal olup olmadığıyla ilgili görülmektedir. Trump bu vergileri uygularken 1977 tarihli Uluslararası Acil Ekonomik Yetkiler Yasası adlı kanunu kullandı. Ancak bu yasanın bir başkana böyle geniş ticaret vergileri koyma yetkisi verip vermediği önemli bir hukuki tartışma konusu oldu.

Trump cephesi, “Ticaret açıkları ve ulusal güvenlik tehditleri, acil bir durum oluşturuyor” diyerek bu yasayı tarifeleri uygulamak için kullandığını savundu.

Davayı açan şirketler ve eyaletler ise Uluslararası Acil Ekonomik Yetkiler Yasası’nın ticaret vergileri koymak için tasarlanmadığını “Vergi ve gümrük tarifeleri koymak Anayasa’ya göre Kongre’nin yetkisinde” diye savundular.

Mayıs 2025'te ticaret mahkemesi, Trump'ın tarifelerinin Uluslararası Acil Ekonomik Yetkiler Yasası'nı aştığına ve yasa dışı olduğuna hükmetti. Kararı temyiz mahkemesine taşındı. Temyiz mahkemesi, ticaret mahkemesinin verdiği kararın büyük oranda onadı ancak yürütmeyi durdurmadı ve dosyayı yüksek mahkemeye taşıdı.

Ne Olmuştu?

Tarife kararının etkileri piyasayı ciddi manada vurmuştu. Bitcoin'de %10'luk bir kayıp yaşanırken, TOTAL2'de %15'i aşan kayıplar yaşanmıştı. Kayıplar kripto para piyasaları ile kalmamış, S&P ve ONS Gümüşte %15, ONS Altın tarafında ise %6'lık bir düşüş yaşanmıştı. Ayrıca reel ekonomi tarafında da ciddi kayıplar yaşanmış işten çıkarmalar, yükselen maliyetler ve düşen karlar şirket bilançolarından net bir şekilde görülmüştü.

Cuma günü Ne Olacak?

Mahkeme net olarak bu davayı sonlandıracak kararı vereceğini açıklamasa da bu davada bazı kararlar alnacağını açıkladı.

Trump cuma günü verilecek karar için Temsilciler Meclisinde "Bu arada, gümrük vergileri sayesinde zenginleşiyoruz umarım herkes bunu anlar. Bunu bildirmekten nefret ediyorlar. Gümrük vergileri sayesinde ülkemize 650 milyar dolardan fazla para akacak veya kısa süre içinde gelecek." sözlerini kullandı.

Ayrıca sosyal medya hesabından, ABD mahkemesinin şimdiye kadar vereceği en önemli kararlarından biri olduğunu söyleyerek "TEŞEKKÜR EDERİM BAY TARİFE!!! ABD YÜKSEK MAHKEMESİ'NİN ÜLKEMİZİN BENZERSİZ BÜYÜKLÜĞE DOĞRU İLERLEMESİNE İZİN VERMESİ İÇİN DUA EDİN!"

Cuma günü tarifelerin devam edeceği ile ilgili gelebilecek bir karar mevcut durumları değiştirmezken, olası bir yürütmeyi durdurma kararı makro ekonomik dengeleri ciddi anlamda değiştirebilir.

Tarifeler İptal Edilirse Ne Olur?
⁠
Eylül ayında Hazine Bakanı Scott Bessent, katıldığı bir programda olası bir iptal durumunda ABD'nin "gümrük vergilerinin yaklaşık yarısını iade etmek zorunda kalacağını" söylemişti.

Aynı şekilde ING'nin başekonomisti James Knightley de ülkelerin ABD ile ticaret anlaşmaları imzaladığını, ancak yüksek mahkemenin iptal kararı vermesi durumunda bu anlaşmaların statüsünün sorgulanabilir hale geldiğini belirtti.

Yani olası bir iptal durumunda, ABD'nin aldığı ekstra gümrük tarifeleri yasadışı olacak ve ABD tahsil ettiği gümrük tarifelerini şirket veya ülkelere geri ödemek zorunda kalacak.

FED'in özellikle Haziran ayından itibaren toplantı tutanaklarında gümrük vergilerinin enflasyona ve istihdama olan etkileri ekonomik sıkılaşma için bir sebep olarak belirtiliyor. Tarifelerin enflasyona etkileri FED'in beklediğinin çok altında görülse de ithalat yapan işletmeler, gümrük vergilerinin etkisini azaltmak için ikame ürünler kullanıyor ve tedarik zincirlerini değiştiriyor bu durum da işletmelerin kar marjının daralmasına sebep oluyor.

ABD Merkez Bankası Başkanı Jerome Powell, gümrük vergilerinin enflasyon üzerindeki etkisinin 2026'nın ilk çeyreğinde zirveye ulaşabileceğini söylemişti.

FED'in Kansas kıdemli ekonomisti Johannes Matschke de Aralık ayında "İthalata daha fazla bağımlı sektörlerdeki istihdam, ithalata daha az bağımlı sektörlerdeki istihdama göre daha yavaş büyüdü; bu da gümrük vergilerinin istihdamı olumsuz etkilemiş olabileceğini gösteriyor" demişti.

Yani olası bir tarifelerin iptali kararı, hem enflasyona olabilecek etkilerinin kaybolmasına hem de şirket karlılıklarının artışı ile istihdam artışına sebep olabilir. Bu durum da FED'in 2026'daki alacağı Ocak, Mart ve Nisan kararlarına doğrudan etki edebilir.

Fakat unutmamak gerekiyor ki Donald Trump kolay bir adam değil. Trump yönetimi, yüksek mahkemenin kendi lehlerine karar vermemesi durumunda, gümrük vergilerini yürürlüğe koymak için diğer yasal düzenlemeleri kullanacağını söyledi. Anlayacağınız üzere iptal kararı gelse bile hemen yorumlamak pek mümkün değil.

Piyasaya Etkileri

Daha önceki başlığımızda da söylediğimiz üzere FED tarafı, tarifelerin hem işsizlik yarattığını hem de enflasyon için ciddi etkileri olduğunu ve olacağını söylüyor.

Geriye dönüp baktığımızda tarifelerin ilk açıklandığı Nisan ayında işsizlik %4.2, tarım dışı istihdam 177 bin, tüketici fiyat endeksi ise %2.3 iken Aralık ayı verilerine göre işsizlik %4.6, tarım dışı istihdam 64 bin, tüketici fiyat endeksi ise %2.7'ye yükselmiş durumda. Bu bağlamda baktığınızda verilerde ciddi bir problem olduğunu, tarifelerin işgücü ve enflasyon bağlamında olumsuz etkilerini görebiliriz. Trump'ın hakkını yemeyelim dersek ABD gayri safi yurtiçi hasılasının -0.5%'lerden %4.3'e kadar geldiğini de söyleyelim. Fakat FED'in, faiz politikasını etkileyen en önemli verinin enflasyon ve işgücü piyasası olduğunu hem geçmişten hem de şimdiki açıklamalarından görebiliyoruz. Özetlemek gerekirse olası bir yürütmenin durdurma kararının, FED'in faiz indirme konusundaki görüşünü hafifleteceğini düşünebiliriz.

FED'in faizleri yılın ilk 3 toplantısında düşürüp düşürmeyeceği muamma iken tarifelerin iptalinin gerçekleşmesi ihtimalleri ve beklentileri oldukça değiştirebilir. Bu durumun piyasaya etkisi normal şartlar altında risk algısının yükselmesi yönünde olabilir. Keza tarifelerin yürürlülükten kalkması kararı, Amerika kurumlarına karşı olan zedelenmiş güveni de tazeleyeceği için yine risk algısının yükselmesine yönelik bir durum olarak yorumlanabilir.

Sonuç: 2026 Seçimleri İçin Kilit Karar

2026 yılından sonlarında gerçekleşecek ara seçimler öncesi Trump siyasi olarak gücünü korumaya çalışırken, cuma günü açıklanacak karar 2026 seçimlerinin kaderini doğrudan etkileyebilir. Gümrük vergilerinden temettü dağıtma planını da etkileyen bu karar için Trump'ın bu kadar debelenmesini kolayca anlayabilirsiniz. Fakat faizlerin düşmesini etkileyebilecek bir yürütmenin durdurma kararı da Trump için felaket değil. Trump'ın tahmin edilemez olması bu kararın etkileri konusunda bizi muallakta bıraksa da olumlu yada olumsuz etkilerinin çok önemli olacağından bahsedebiliriz.