Ethereum ERC Standartları Nedir?

 

Kripto dünyasında bir token satın aldığınızda, bir NFT mint ettiğinizde ya da MetaMask cüzdanınıza yeni bir varlık eklediğinizde farkında olmadan bir ERC standardıyla etkileşime giriyorsunuz. Bu standartlar Ethereum ekosisteminin görünmez altyapısı. Onlar olmadan her token kendi diliyle konuşurdu, hiçbir cüzdan hiçbir varlığı tanımazdı ve borsalar her yeni proje için sıfırdan entegrasyon yazmak zorunda kalırdı.

ERC, Ethereum Request for Comments - Ethereum Görüş Talebi anlamına geliyor. Adından da anlaşılacağı gibi bunlar dayatılan kurallar değil, topluluk tarafından önerilen ve tartışmayla olgunlaşan ortak standartlar. Bu makalede en yaygın kullanılan standartları, ne işe yaradıklarını ve hangi durumda hangisinin tercih edildiğini ele alacağız.

ERC NEDİR VE EIP'DEN FARKI NE?

 

Ethereum'da her değişiklik önerisi EIP  Ethereum Improvement Proposal-  Ethereum İyileştirme Önerisi olarak biliniyor.  EIP'ler üç ana kategoriye ayrılıyor.

Birincisi Çekirdek EIP'ler. Bunlar ağın konsensüs kurallarını değiştiriyor ve tüm düğümlerin güncellenmesini gerektiriyor. Ethereum'un Proof of Stake'e geçişi bu kategoride yer aldı.

İkincisi Networking EIP'ler. Düğümlerin birbirleriyle nasıl iletişim kuracağını, veriyi hangi protokolle paylaşacağını belirliyorlar. Konsensüsü değiştirmiyorlar ama ağın teknik altyapısını ilgilendiriyorlar.

Üçüncüsü ERC'ler. Uygulama katmanında çalışıyorlar ve akıllı sözleşmelerin, tokenların ve cüzdanların birbirleriyle nasıl konuşacağını tanımlıyorlar. Ağın temel kurallarına dokunmuyorlar, bu yüzden herhangi bir geliştirici izin almadan uygulayabiliyor.

EIP ve ERC ayrımı önemli. Bir ERC standardı Ethereum'un temel kurallarını değiştirmiyor. Yalnızca geliştiricilerin ortak bir dil kullanmasını sağlıyor. Herhangi bir geliştirici bir ERC standardını uygulayabilir, bunun için kimseden izin almasına da ihtiyaç duyulmuyor.

Bir standardın resmi hale gelmesi süreç gerektiriyor. Öneri sunuluyor, topluluk tartışıyor, teknik incelemeden geçiyor ve nihayetinde Final statüsüne ulaşıyor. Bazı öneriler yıllarca taslak halinde kalıyor, bazıları ise hiç kabul görmüyor.

 

 

ERC-20: HER ŞEYİN BAŞLADIĞI STANDART

 

ERC-20, Kasım 2015'te Fabian Vogelsteller ve Vitalik Buterin tarafından resmileştirildi. Bugün Ethereum üzerindeki tokenların ezici çoğunluğu bu standardı kullanıyor.

ERC-20 fungible yani değiştirilebilir tokenlar için tasarlandı. Fungible ne demek? Bir tokenın diğerinden ayırt edilemez olması. Cebinizdeki 100 liralık banknotla bir başkasının 100 liralık banknotu arasında hiçbir fark yok, ikisi de aynı değere sahip ve birbirinin yerine geçebilir. ERC-20 tokenlar da böyle çalışıyor.

Standart altı zorunlu fonksiyon ve iki olay tanımlıyor. Bunlar toplam arzı sorgulama, bir adresin bakiyesini öğrenme, token transfer etme, başka bir adrese harcama izni verme, verilen izni sorgulama ve izinli transfer gerçekleştirme işlevleri.

Bu basit yapı devrimsel bir sonuç doğurdu. Bir cüzdan ERC-20 standardını destekliyorsa, dünyadaki tüm ERC-20 tokenları otomatik olarak destekliyor demek. Yeni bir token çıktığında hiçbir cüzdanın kod güncellemesi yapmasına gerek kalmıyor.

USDT, USDC, Chainlink, Uniswap ve aklınıza gelebilecek neredeyse tüm Ethereum tabanlı tokenlar ERC-20 standardını kullanıyor.

 

ERC-20: HER ŞEYİN BAŞLADIĞI STANDART

 

ERC-20, Kasım 2015'te Fabian Vogelsteller ve Vitalik Buterin tarafından resmileştirildi. Bugün Ethereum üzerindeki tokenların ezici çoğunluğu bu standardı kullanıyor.

ERC-20 fungible yani değiştirilebilir tokenlar için tasarlandı. Fungible ne demek? Bir tokenın diğerinden ayırt edilemez olması. Cebinizdeki 100 liralık banknotla bir başkasının 100 liralık banknotu arasında hiçbir fark yok, ikisi de aynı değere sahip ve birbirinin yerine geçebilir. ERC-20 tokenlar da böyle çalışıyor.

Standart altı zorunlu fonksiyon ve iki olay tanımlıyor. Bunlar toplam arzı sorgulama, bir adresin bakiyesini öğrenme, token transfer etme, başka bir adrese harcama izni verme, verilen izni sorgulama ve izinli transfer gerçekleştirme işlevleri.

Bu basit yapı devrimsel bir sonuç doğurdu. Bir cüzdan ERC-20 standardını destekliyorsa, dünyadaki tüm ERC-20 tokenları otomatik olarak destekliyor demek. Yeni bir token çıktığında hiçbir cüzdanın kod güncellemesi yapmasına gerek kalmıyor.

USDT, USDC, Chainlink, Uniswap ve aklınıza gelebilecek neredeyse tüm Ethereum tabanlı tokenlar ERC-20 standardını kullanıyor.

 

 

ERC-1155: İKİSİNİ BİRLEŞTİREN ÇÖZÜM

 

ERC-1155 Witek Radomski tarafından geliştirildi ve Haziran 2019'da finalize edildi. Bu standart ERC-20 ile ERC-721'in yapabildiklerini tek bir sözleşmede birleştiriyor.

Bu ihtiyacın nedenini bir örnekle açıklamak yerinde olur. Blokzincir tabanlı bir oyun düşünelim. Bu oyunda hem oyun içi para birimi bulunuyor ve bu birim değiştirilebilir nitelikte. Bu varlıklar ile her biri kendine özgü kılıçlar, zırhlar ve karakterler satın alınabiliyor. Önceki yaklaşımda geliştiricinin bu iki varlık türü için birbirinden bağımsız iki ayrı akıllı sözleşme dağıtması gerekiyordu. Bu hem geliştirme maliyetini hem de işlem ücretlerini artıran bir zorunluluktu. ERC-1155 her iki varlık türünü tek bir sözleşme çatısı altında toplayarak bu ikiliği ortadan kaldırdı.

Standardın en güçlü özelliği toplu transfer imkânı. Birden fazla tokenı tek işlemde gönderebiliyorsunuz. Bu gas maliyetinde dramatik bir tasarruf sağlıyor. Bir örnekle somutlaştıralım. ERC-721 ile 1.000 NFT basmak yaklaşık 70 milyon gas gerektirebiliyor. ERC-1155 ile aynı işlem çok daha düşük maliyetle tamamlanabiliyor.

Enjin gibi oyun odaklı projeler ve büyük NFT pazaryerleri bu standardı tercih ediyor.

ERC-4337: HESAP SOYUTLAMA VE AKILLI CÜZDANLAR

 

ERC-4337 Mart 2023'te Ethereum ana ağında üretim ortamına geçti. Vitalik Buterin dahil geniş bir ekip tarafından geliştirildi. Bu standart kripto kullanıcı deneyimindeki en köklü değişimlerden birini mümkün kılıyor.

Sorun şu. Geleneksel bir Ethereum cüzdanı özel anahtarla kontrol ediliyor. Anahtarı kaybederseniz varlıklarınız sonsuza kadar erişilemez hale geliyor. Ayrıca her işlem için ETH tutmanız gerekiyor, gas ücreti ödenmeden hiçbir şey yapılamıyor.

ERC-4337 hesap soyutlama getiriyor. Cüzdanınız artık basit bir anahtar çifti değil, programlanabilir bir akıllı sözleşme. Bu şu imkanları açıyor. Sosyal kurtarma özelliği sayesinde anahtarınızı kaybederseniz güvendiğiniz kişiler hesabınızı kurtarabiliyor. Gas ücretini başka biri veya bir uygulama ödeyebiliyor. İşlem limitleri ve harcama kuralları tanımlanabiliyor. Birden fazla işlem tek imzayla toplu olarak gerçekleştirilebiliyor.

Aptos makalemizde bahsettiğimiz DeFi Cattos oyununda kullanıcıların APT tutmadan oynayabilmesi tam olarak bu tür bir soyutlama mantığına dayanıyor.

ERC-4626: GETİRİ KASALARI İÇİN STANDART

ERC-4626 DeFi dünyasının en sessiz ama en etkili standartlarından biri. Getiri üreten kasalar için ortak bir arayüz tanımlıyor.

DeFi protokollerinde varlığınızı yatırdığınızda karşılığında bir pay tokenı alıyorsunuz. Bu token kasadaki payınızı temsil ediyor. ERC-4626 öncesinde her protokol bu mekanizmayı kendi yöntemiyle uyguluyordu. Bu da entegrasyon zorluğu ve güvenlik riski yaratıyordu.

Standart bu kaosu düzene soktu. Artık bir DeFi uygulaması ERC-4626 uyumlu bir kasayla nasıl konuşacağını biliyor. Bu birlikte çalışabilirlik DeFi'nin bileşenlerinin birbirine kolayca bağlanmasını sağlıyor.

ERC-2612: İZİN VERME İŞLEMİNİ ORTADAN KALDIRAN STANDART

Token izin dolandırıcılığı makalemizde ele aldığımız approve mekanizmasını hatırlayın. Bir DeFi protokolüne token göndermeden önce ona harcama izni vermeniz gerekiyor. Bu iki ayrı işlem demek, iki ayrı gas ücreti demek.

ERC-2612 permit fonksiyonuyla bu süreci tek işleme indiriyor. Kullanıcı zincir dışında bir imza üretiyor ve bu imza ile izin verme ve transfer tek seferde gerçekleşiyor. Hem gas tasarrufu sağlıyor hem de kullanıcı deneyimini basitleştiriyor.

Uniswap'ın Permit2 sistemi bu mantığın gelişmiş bir versiyonu olarak öne çıkıyor.

ERC-6551: TOKEN SAHİBİ OLAN NFT'LER

ERC-6551 son yıllarda ortaya çıkan en yaratıcı standartlardan biri. NFT'lere kendi cüzdanlarına sahip olma yeteneği kazandırıyor.

Bunu şöyle düşünebilirsiniz. Elinizde bir oyun karakteri NFT'si var. ERC-6551 sayesinde bu NFT kendi başına bir hesap oluyor ve başka tokenları, NFT'leri ve varlıkları tutabiliyor. Karakterinizin envanteri artık karakterin kendisinde saklanıyor.

Bu standart özellikle blokzincir oyunları ve karmaşık dijital varlık yapıları için önemli bir olanak sunuyor. Bir NFT satıldığında içindeki tüm varlıklar da yeni sahibine geçiyor.

ERC-3643: KURUMSAL UYUMLULUK STANDARDI

Gerçek dünya varlığı tokenizasyonu Chainlink ve Aptos makalelerinde ele aldığımız gibi hızla büyüyen bir alan. Ama kurumsal dünyanın bir sorunu var. Menkul kıymet düzenlemeleri kimin hangi varlığı tutabileceğini sıkı biçimde belirliyor.

ERC-3643 bu sorunu çözmek için tasarlandı. Tokenlara kimlik doğrulama ve transfer kısıtlaması yetenekleri ekliyor. Yalnızca doğrulanmış kimliğe sahip yatırımcılar bu tokenları tutabiliyor ve transfer edebiliyor.

Bu standart tokenize hisse senetleri, tahviller ve düzenlemeye tabi finansal varlıklar için kritik bir altyapı sunuyor.

ERC-7683: ZİNCİRLER ARASI NİYET STANDARDI

Ethereum ekosistemi artık tek bir zincirden ibaret değil. Arbitrum, Optimism, Base ve onlarca Layer 2 ağı var. Kullanıcı bu ağlar arasında dolaşırken ciddi bir karmaşıklıkla karşılaşıyor.

ERC-7683 zincirler arası niyet ifadesi için ortak bir standart getiriyor. Kullanıcı ne yapmak istediğini belirtiyor, hangi zincirden hangi zincire ne göndereceğini. Sistem bu niyeti optimal biçimde gerçekleştiriyor. Kullanıcı köprü seçmek, gas hesaplamak veya teknik detaylarla uğraşmak zorunda kalmıyor.

Bu standart NEAR makalemizde anlattığımız zincir soyutlama vizyonunun Ethereum ekosistemindeki karşılığı olarak değerlendirilebilir.

HANGİ STANDART NE ZAMAN KULLANILIR?

Standartları pratik kullanım senaryolarına göre eşleştirmek işe yarıyor.

Yeni bir kripto para veya stablecoin çıkarıyorsanız ERC-20 doğal tercih. Benzersiz dijital koleksiyonlar veya sanat eserleri için ERC-721 uygun. Oyun envanterleri veya hem fungible hem non-fungible varlık içeren projeler için ERC-1155 daha verimli. Kullanıcı deneyimini basitleştirmek ve gas soyutlaması istiyorsanız ERC-4337. DeFi getiri kasası inşa ediyorsanız ERC-4626. Düzenlemeye tabi menkul kıymet tokenize ediyorsanız ERC-3643. Çoklu zincir üzerinde çalışıyorsanız ERC-7683.

Bir standardı seçerken üç soru sormakta yarar var. Standart finalize edilmiş ve denetimden geçmiş üretim ortamı uygulamaları var mı? Cüzdanlar, blok gezginleri ve saklama sağlayıcıları bu standardı destekliyor mu? Kurumsal benimseme ivmesi var mı?

STANDARTLAR NEDEN BU KADAR ÖNEMLİ?

Standartların değerini anlamak için olmadıkları bir dünyayı hayal etmek gerekiyor.

Standartlar olmasaydı her token kendi kurallarıyla çalışırdı. MetaMask her yeni token için ayrı kod yazmak zorunda kalırdı. Borsalar her listelemede sıfırdan entegrasyon geliştirirdi. DeFi protokolleri birbirine bağlanamazdı. Kısacası Ethereum'un en güçlü özelliği olan bileşenlerin birbirine kolayca bağlanabilmesi mümkün olmazdı.

Standartlar aynı zamanda güvenlik sağlıyor. Yaygın kullanılan bir standart binlerce kez denetlendi ve test edildi. OpenZeppelin gibi kütüphaneler standart uygulamalarını hazır ve güvenli biçimde sunuyor. Sıfırdan kod yazmak yerine bu kanıtlanmış uygulamaları kullanmak açık riskini önemli ölçüde azaltıyor.

SÖZÜN ÖZÜ

 

ERC standartları Ethereum'un görünmez omurgasını oluşturuyor. Kullanıcı olarak onlarla doğrudan etkileşime girmezsiniz ama her token transferinde, her NFT alımında ve her DeFi işleminde arka planda çalışıyorlar.

ERC-20 fungible tokenların ortak dili haline geldi. ERC-721 NFT devriminin teknik temelini attı. ERC-1155 ikisini tek çatı altında birleştirdi. ERC-4337 kullanıcı deneyiminde köklü bir dönüşüm başlattı. Yeni standartlar ise kurumsal benimseme, zincirler arası işlem ve gerçek dünya varlığı tokenizasyonu gibi alanlarda yolu açıyor.

Ethereum'un en güçlü yanı belki de bu standart oluşturma kültürü. Merkezi bir otorite dayatmıyor, topluluk öneriyor, tartışıyor ve en iyi çözüm kendiliğinden benimseniyor. Bu yaklaşım Ethereum'u yalnızca bir blokzincir değil, açık bir geliştirme platformu haline getiriyor.

Bu makale yalnızca bilgilendirme amaçlıdır, yatırım tavsiyesi niteliği taşımaz.

---

Kaynaklar

https://eips.ethereum.org

 

https://ethereum.org/en/developers/docs/standards/tokens/

 

https://www.webopedia.com/crypto/learn/erc-token-standards-complete-guide/

 

https://cryptonews.com/academy/erc-token-standards/

 

https://www.xcapit.com/en/blog/ethereum-new-standards-2026-enterprise